Aḍris n tɣellist yezmer ad yili d aḥeqqi s tmussni yerna mazal ad yeǧǧ tarbaɛt n tmehla ur teẓri ara d acu ara teg. S waṭas ay d-yettban lxilaf gar ttbut ed ɣɣer : d acu ay d anamek n tuffɣa-a i tkebbanit, yerna d acu ay yessefk ad ibeddel ɣef ljal-nnes?
Bdu s leqdic yesɛan azal.
Ḥess-d yiwen n useqdec i yettɛawanen lewṣayat n imectariyen. Taluft deg useqdec-nni tesɛa tizemmar titekniyin, maca azal-is yettkemmil daɣen ɣef wayen ay t-tesqedcem tkebbanit, isalan ay tettḍafar d ttawilat n tmenḍawt ay yellan deg tallit n usqerdec.
Ihi, aseqdec n nnfeɛ yebda-d s leqdic. Anwa lmeɛqul n umeẓlu, akala n uxeddim neɣ assaɣ n laman i d-yeqqnen ɣer unagraw-a? Aya yesbedd-d aḍris ideg yessefk ad yettwafhem uswir n tɣara tatiknulujit.
Bḍu tuffɣa d lɣella-s
Tafsut tettbeggin-d yiwen n lḥal yettwaḥerzen. Tagmuḍt (conséquence) tettbeggin-d ayen ay izemren ad t-yeǧǧ lḥal-nni deg tegniwin timezwura. Ma nessemxallaf sin-a, ad yili ulɣu d awezɣi ad t-id-nebder yerna ad yili d awezɣi ad t-id-tesɛuḍ deg ɣɣer.
Seqsi ɣef tesnilest n uskasi. Anwa abrid ara iḥwaǧ uxṣim? Anwi iḍrisen nniḍen i ilaqen? Anwi ttbut ay d-yettwajemɛen, yerna anwa aḥric seg tesnallunt-nni ay yeqqimen ur yettwajerred ara? Aqeddic ijehden yettgen tilisa-nni ad d-banent.
Sker agzam i d-iteddun d ibanen.
Askasi n tmehla yettuɣal d ayen ara d-yessiwḍen ugar mi ara teqqen yal tamsalt n tɣawsiwin ɣer yiwen n ṛṛay. Agzam-nni yezmer ad yili d asefrek n usnefli, abeddel n tmuɣli, aqbal n uskasi s tlisa neɣ asefqed n urfan yesɛan azal.
Ilaq ad d-yesdukkel uskasi-nni iḍebsiyen d bab-is. Taɣlamt tatiknulujit tezmer ad tesseḍru asnefli deg wakud aydeg bab n tkebbanit ad yeqbel ma yella aqesser yettwaqbel. Ilaq ad ilin snat n tmasiyin-agi ttbanent.
Ssefhem-d amek ara yili useggem
Aɣellet n tigawt deg uḍfar d tadyant taddalant. Assurance teḥwaǧ ttbut belli tbeddel tmuɣli-nni icudden ɣer waya. Ɣef leḥsab n temsalt, aya yezmer ad d-yini aɛiwed n ujerred, asenqed n ttawilat yettwasqedcen, aḥric n usnerni yettwasqedcen neɣ abeddel yettwaḥeqren deg wamek ara yettwaḥrez uɛeyyen.
Ɣef leḥsab n wayen ara yettwasqedcen uqbel ad yebdu uxeddim. Ma ulac, tuddsa tezmer ad tessefti lmejhud ameqran yerna mazal ur tezmir ara ad d-tessefhem amek ay d-yelha umkan-nnes.
Ahil uslig i usekyed i d-iteddun
I yal tamsalt n tmezwarut, ssers xemsa n yisestanen ɣef ṭṭabla : d acu n leqdic yellan deg tḥila ; d acu n ttbut i d-yesdukklen aɣilif-nni; d acu n lqanun i ilaqen; win yesɛan tigawt; akked wayen ara d-yessken aselhu.
D aya ay d assaɣ ay yesɛa iswi n Useqqamu n Yineɣlafen ad d-yesbedd gar ussefqed n tmenɣiwt d ussefqed astratiji. Teqqim telqi n tesnilest d ayen ilaqen. Azal-is yettnerni mi ara zemren yimdanen yettwaḥesben i tkebbanit-nni ad t-sqedcen.
Aḍris n nnfeɛ yettak-d i useqqamu n uḍfar agzam n tmeṭṭut d terbaɛt tatiknulujit tigawt n ussefqed.
Tiɣuri nniḍen
NIST Cybersecurity FrameworkTamuɣli seg Usqamu n Unabaḍ
The Cybersecurity Cabinet

