. Anakanya hi vukorhokeri bya nkoka byi nga ha kumeki loko ntlawa wa vuhlayiseki wu ri karhi wu lavisisa ntirho lowu kanakanisaka. Xivangelo xa kona a xi si va erivaleni. Matirhelo ya lava ku ya emahlweni, vuhlayiseki byi lava ku khomiwa naswona vurhangeri byi lava nhlamuselo. Xiphemu xo tika se xa le ku endliweni: ku endla xiboho xa leswi u faneleke u swi endla ku nga si fika ku tiyiseka.

. Titolovete timfanelo ta xiboho

. I mani loyi a nga pfumelelaka ku hambanisa fambiselo ra nkoka? I mani loyi a nga amukelaka vuyelo bya ntirho? I mani la tekaka vulawuri loko munhu yoloye a nga kumeki? Swivutiso leswi i swa ku lunghiselela, loko ku ri na nkarhi wo lulamisa ku langutela loku phikizanaka.

. Xitoloveto xi fanele ku hlanganisa vanhu lava nga na swiboho sweswo. Ku tekelela ka xithekiniki ntsena ku nga va ka nkoka, kambe hi koxe a ku nge simeki ndlela leyi ntlawa wa vurhangeri wu pfumelelaka goza ra bindzu leri kavanyetaka ha yona.

. Ringeta ku khuluka ka mahungu

. Rungula ro sungula hakanyingi a ri helelanga naswona ri nga pfuxetiwa. Nkandziyiso wa kahle wu hambanyisa timhaka leti xiyiweke, swiringanyeto leswi tirhaka na swivutiso leswi lavisisiwaka. Leswi swi pfuna varhangeri ku endla handle ko khoma nhlamuselo ya nkarhinyana tanihi mahetelelo lama tiyisisiweke.

. Hi nkarhi wa xikambelo, kombela vatekaxiave ku humesa xitiviso lexi va nga ta xi tirhisa hakunene. Xiya leswi kayivelaka: nkucetelo wa bindzu, ku titshemba, masiku yo hetelela ya swiboho, swihlawulekisi kumbe vutivi bya munhu loyi a nga na vutihlamuleri eka mpfuxeto lowu landzelaka.

. Katsa na swilo leswi tolovelekeke leswi titshegeke

. Xiendlakalo lexi hlamarisaka ngopfu a hi minkarhi hinkwayo xi pfunaka swinene. Nxaxamelo wa vuhlanganisi lowu nga kumekiki, ku fikelela sisiteme yo vuyisa kumbe ku titshega hi muphakeri swi nga va na xiboho loko switirhisiwa leswi tolovelekeke swi nga kumeki.

. Tirha hi vuxokoxoko byebyo. Xana vanhu lava faneleke va nga fikelelana? Xana va nga kuma rungula leri va ri lavaka? Xana vutihlamuleri bya le handle bya twisisiwa? Xitoloveto xi kuma nkoka wa xona loko xi kuma ku cinca loku nga endliwaka.

. Xiya handle ko yi hundzula yi va ntlangu

. Vatekaxiave va fanele ku kota ku hlamusela ku nga tiyiseki, ku kombela mpfuneto na ku tlhontlha ku ehleketiwa. Xitoloveto lexi endleriweke ntsena ku tiyisisa leswaku pulani ya tirha xi endla leswaku swi tika ku kuma laha yi nga tirhiki kona.

. Rekhoda swiboho, vuxokoxoko lebyi a byi ri kona hi nkarhi wolowo na tinhla leti vutihlamuleri byi nga va erivaleni. Xikongomelo i ku antswisa endlelo ra ku hlamula, ku katsa na ndlela leyi vanhu va tirhisanaka ha yona.

. Pfala xirhendzevutani endzhaku ka xitoloveto

. Bulo ro hetelela ri fanele ku humesa sete yo koma, ya vun’wini bya ku antswisiwa. Ku pfuxeta nxaxamelo wa vuhlanganisi, ku hlamusela mpfumelelo, ku cinca mpimo wa ku tlakuka kumbe ku titoloveta ku nyiketa swi nga pfuna swinene ku tlula ku humesa tsalwa rin’wana ro leha.

. Pfumelanani ndlela leyi ku cinca ku nga ta kamberiwa ha yona. Xikambelo lexi landzelaka xi nga tlhela xi languta xiboho lexi fanaka ehansi ka swipimelo swo hambana, xi kombisa loko nhlangano wu antswise ku lungheka ka wona ematshan’wini yo phindha nhlengeletano ntsena.

. Ku lunghiselela swi tumbuluxa ndlela leyi avelanakaka yo teka xiboho xa leswaku mintiyiso ya ha fika rini.

. Langutelo ku suka eka Khabinete
The Cybersecurity Cabinet