بیهێنە بەرچاوت کە خزمەتگوزارییەکی گرنگ بەردەست نەبێت لەکاتێکدا تیمی ئاسایش لێکۆڵینەوە لە چالاکییە گوماناوییەکان دەکات. هێشتا هۆکارەکەی ڕوون نییە. ئۆپەراسیۆنەکان بەردەوامییان دەوێت، ئاسایش کۆنتڕۆڵکردنی دەوێت و سەرکردایەتی پێویستی بە ڕوونکردنەوە هەیە. بەشە سەختەکە لە ئێستاوە لە ئارادایە: بڕیاردان لەسەر ئەوەی چی بکەین پێش ئەوەی دڵنیایی بگات.
مافی بڕیاردان مەشق بکە
کێ دەتوانێت پەسەندی گۆشەگیرکردنی سیستەمێکی ڕەخنەگرانە بکات؟ کێ دەتوانێت دەرئەنجامە ئۆپەراسیۆنییەکان قبوڵ بکات؟ کێ دەستبەکار دەبێت ئەگەر ئەو کەسە بەردەست نەبێت؟ ئەم پرسیارانە سەر بە ئامادەکارییە، کاتێک کات هەیە بۆ چارەسەرکردنی چاوەڕوانییە کێبڕکێکارەکان.
مەشقێک پێویستە ئەو کەسانە کۆبکاتەوە کە خاوەنی ئەو بڕیارانەن. ھاوشێوەکردنێکی تەواو تەکنیکی دەتوانێت بەنرخ بێت، بەڵام بە خۆی ئەوە جێگیر ناکات کە چۆن تیمێکی سەرکردایەتی ڕێگە بە کردەوەیەکی بازرگانی تێکدەر دەدات.
تاقیکردنەوەی ڕەوتی زانیارییەکان
زۆرجار زانیارییە سەرەتاییەکان ناتەواون و دەتوانرێت پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت. زانیارییەکی باش ڕاستییە چاودێرکراوەکان، گریمانەکانی کارکردن و ئەو پرسیارانەی کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت جیا دەکاتەوە. ئەمەش یارمەتی سەرکردەکان دەدات بەبێ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕوونکردنەوەیەکی کاتی وەک دەرەنجامێکی پشتڕاستکراوە مامەڵە بکەن.
لە کاتی مەشقێکدا، داوا لە بەشداربووان بکە ئەو کورتەنامەیە بەرهەم بهێنن کە لە ڕاستیدا بەکاری دەهێنن. سەرنج بدەن کە چی نەماوە: کاریگەری بازرگانی، متمانە، وادەی بڕیاردان، بژاردەکان یان ناسنامەی ئەو کەسەی بەرپرسیارە لە نوێکردنەوەی داهاتوو.
وابەستە ئاساییەکانیش لەخۆ بگرێت
دراماتیکترین سیناریۆ هەمیشە بەسوودترین سیناریۆ نییە. لیستی پەیوەندییەکانی بەردەست نەبوو، دەستڕاگەیشتن بە سیستەمی گەڕاندنەوە یان پشتبەستن بە دابینکەرێک دەتوانێت ببێتە یەکلاکەرەوە کاتێک ئامرازە ئاساییەکان بەردەست نین.
لە ڕێگەی ئەو وردەکاریانە کار بکە. ئایا کەسانی گونجاو دەتوانن بگەنە یەکتر؟ ئایا دەتوانن دەستیان بەو زانیاریانە بگات کە پێویستیانە؟ ئایا بەرپرسیارێتی دەرەکی تێدەگەین؟ مەشقێک بەهای خۆی کاتێک بەدەست دەهێنێت کە گۆڕانکارییەک دەستنیشان بکات کە دەتوانرێت ئەنجام بدرێت.
چاودێری بکە بەبێ ئەوەی بیکەیتە نمایش
بەشداربووان دەبێ بتوانن نادڵنیایی ڕوون بکەنەوە، داوای یارمەتی بکەن و تەحەدای گریمانەیەک بکەن. مەشقێک کە تەنها بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی کە پلانەکە کاردەکات داڕێژراوە، وا دەکات دۆزینەوەی لە کوێدا قورستر بێت.
بڕیارەکان و ئەو زانیاریانەی کە لەو کاتەدا لەبەردەستدان و ئەو خاڵانەی بەرپرسیارێتییان ڕوون نەبووەتەوە تۆمار بکە. مەبەست لێی باشترکردنی سیستەمی وەڵامدانەوەیە، لەوانەش شێوازی هاوکاریکردنی خەڵک.
دوای مەشقەکە لوپەکە دابخە
باسی کۆتایی پێویستە کۆمەڵەیەکی کورت و خاوەندارێتی باشترکردن بەرهەم بهێنێت. نوێکردنەوەی لیستی پەیوەندییەکان، ڕوونکردنەوەی پەسەندکردنێک، گۆڕینی ئاستی پەرەسەندن یان پراکتیزەکردنی ڕادەستکردنەوە ڕەنگە بەسوودتر بێت لە بەرهەمهێنانی بەڵگەنامەیەکی درێژی دیکە.
ڕێکبکەون کە چۆن گۆڕانکارییەکان پشکنینیان بۆ دەکرێت. مەشقی داهاتوو دەتوانێت لە ژێر سنووردارکردنی جیاوازدا سەردانی هەمان بڕیار بکاتەوە، کە نیشان دەدات ئایا ڕێکخراوەکە ئامادەیی خۆی باشتر کردووە نەک تەنها کۆبوونەوەکە دووبارە بکاتەوە.
ئامادەکاری ڕێگەیەکی هاوبەش دروست دەکات بۆ بڕیاردان کەی ڕاستییەکان هێشتا دەگەن.
ڕوانگەیەک لە ئەنجوومەنی وەزیرانەوە
The Cybersecurity Cabinet